“Imsieken dawn il-Maltin!” Hekk żgur jgħid Ralf Dahren­dorf kieku kellu jaqra wħud mill-affarijet li nkitbu dwaru f’dawn il-jiem f’Malta. Jien kont student gradwat tas-soċjoloġija fil-London School of Economics and Political Science (magħrufa aħjar bħala l-LSE) fl-ewwel snin tiegħu bħala direttur ta’ dan iċ-ċentru ewlieni fil-qasam tax-xjenzi soċjali.

Kien in-nofs tas-snin 70 u Dahrendorf kien għadu ‘biss’ ċittadin Ġermaniż. Kiseb iċ-ċittadinanza doppja fl-1988 meta kien onorat bil-KBE, ħames snin qabel ma nħatar membru għal għomru tal-House of Lords. Ma kinitx ħaġa stramba li professur barrani jilħaq Direttur tal-LSE. Dan il-kulleġġ tal-Università ta’ Londra ž illum awtonomu ž kellu fama bħala d-‘dar’ ta’ wħud mill-aħjar imħuħ tal-kontinent Ewropew, fosthom dawk li kienu ħarbu mid-ditta­-tura Nażista tal-Ġermanja fis-snin 30 u 40.

Din kienet l-LSE li Herbert Ganado kien identifika bħala ċentru ta’ propaganda soċja­lista u komunista li saħansitra, ma nafx kif imma dejjem skont Ganado, kienet għajn ta’ ispi­-raz­zjoni politika għal Mintoff (Rajt Malta Tinbidel, Vol. 3, it-tieni edizzjoni, 1977, p.290). Safejn naf jien, il-Perit Oxford studja u mhux l-LSE. Veru li din twaqqfet fl-1895 permezz ta’ somma flus li l-Fabian So­-ciety, għaqda soċjal-riformista qrib il-Partit Laburista, wirtet mingħand donatur. Veru wkoll, iżda, li l-LSE malajr żviluppat f’ċentru ta’ eċċel­lenza internazzjonali li ġibdet lejha ħassieba brillanti imma frankament konservattivi bħal Karl Popper (1902-1994) u Friederich August Hayek (1899-1992), it-tnejn idoli ta’ Margaret Thatcher (ċertament mhix xellugija).

Dahrendorf laħaq direttur fl-1974, l-istess sena li Hayek rebaħ il-Premju Nobel għall-Ekonomijal, u sena qabel li Thatcher laħqet kap tal-Partit Konservattiv. Il-kredenzjali tiegħu għal din il-kariga kienu eċċellenti: kien studja taħt Popper l-LSE fis-snin 50 u hemm kiseb il-PhD, kien għal­-lem is-soċjoloġija f’Amburgu, f’Tubinga u f’Kostanza u ppub­-blika l-kapulavur “Klassi u konflitt ta’ klassi fis-soċjetà industrijali”. Kellu wkoll esper­-jenza politika u amministrat­tiva: kien deputat tal-FDP (żgur mhux partit xellugi), segretarju parlamentari u Kummissarju Ewropew (l-ew­-wel għall-affarijet barranin u kummerċ, imbagħad għax-xjenza, ir-riċerka u l-edukaz­zjoni).

Madankollu, f’Malta fior del mondo, Ganado seta’ jikteb hekk: “Il-London School of Economics [...] kellha wkoll filosofija ekonomika Soċjalista. Sa ftit ilu kienet f’idejn Lasky, orjentat lejn il-Komuniżmu. Issa [...] qiegħda f’idejn Dah­-rendorf li, waqt li qed nikteb, ippreżenta r-rapport tal-kum­-missjoni li ppresieda fuq l-Università ta’ Malta” (op.cit. p.291). L-avukat Ganado kien qed jinsinwa li minn xi ħadd li kien qed imexxi istitut allega­ta­ment imnebbaħ mill-Marxiż­-mu ateju u anti-klerikali (jaq­-leb għal dan is-suġġett immed­jatament fl-istess paġna), wie­-ħed kellu bilfors jistenna pro­-posti li jissovvertu t-tradizzjo­nijet sagrosanti tal-kultura Maltija.

Il-pandemonju li qam bir-riformi tal-Università ta’ Malta huwa parti mill-istorija ta’ pajjiżna iżda għadu frisk wisq fil-memorja ta’ min għex dak il-perjodu, biex din l-istorja tinkiteb b’mod seren u kemm jista’ jkun oġġettiv. F’dak il-kuntest, l-għażla ta’ Dahren­dorf biex imexxi l-Kummis­sjoni kienet tajba: intellettwali kbir, eks Kummissarju Ewro­pew għall-edukazzjoni, politi­-kament differenti mill-gvern li kkummissjonah.

Il-PL ftit jiem ilu ħareġ stqar­rija li wriet maturità poli­-tika kbira. Qabel xejn, sellem lil Dahrendorf u fakkar kemm għamel biex kattar il-kultura Ġermaniża f’Malta f’perjodu meta l-komprensjoni reċipro­-ka kienet essenzjali biex jitkat­-tar l-investiment Ġermaniż f’Malta (il-Ġermanja kienet għajn ewlenija ta’ investiment fis-snin 70). Imbagħad irrefera għar-rwol ‘pożittiv’ li kellu Dahrendorf fil-kwistjoni tar-riformi tal-edukazzjoni għolja, liema rwol jeħtieġ li jkun rival­-wat fil-kuntest storiku ta’ dawk iż-żminijiet.

X’jista’ jfisser dak il-‘pożit­tiv’? Kif fakkruna wħud li ħatfu l-okkażjoni tal-mewt ta’ Dahrendorf il-ġimgħa li għad­-diet biex mingħalihom iħam­mru wiċċ il-PL (imma ma rnexxielhom jagħmlu xejn ħlief li jikkonfermaw kemm huma ‘msieken’), f’ċertu mument tal-proċess ta’ riforma, Dahren­dorf kien qal ċar u tond li hu ma kienx jaqbel ma dak kollu li kien qed jagħmel il-gvern laburista. Illum qiegħdin na­-raw li kieku dakinhar il-Partit Laburista kellu jinterpreta id-dissens ta’ Dahrendorf korret­tament, x’aktarx li numru kbir ta’ persuni li setgħu joqorbu lejna ma kinux ikomplu jit­-biegħdu minna, u oħrajn li kienu viċin tagħna ma kinux jitilquna. Mhux iwarrab l-għan li jirriforma l-edukazjoni għolja, imma jfassal il-pjani tiegħu b’mod aktar għaqli u jfittex kunsens akbar biex jwet­-taqhom.

F’dan is-sens ir-rwol ta’ Dah­rendorf kien pożittiv. Kien sinjal ta’ allarm tal-insostenib­biltà soċjali ta’ guffaġni poli­-tika. F’mument fejn l-aktar li kellna bżonn nifirxu l-eġemo­nija tagħna fl-irkejjen kollha tas-soċjetà ċivili – kundizzjoni essenzjali biex nibnu soċjetà tabilħaqq progressiva – ħraqna eluf ta’ alleati li kellna bżonn­hom bħall-ħobż. L-għażla ta’ Joseph Muscat bħala mexxej tindika li qiegħdin nitgħallmu mill-imgħoddi.

X’differenza bejn it-ton tal-istqarrija tal-PL u dak ta’ xi stqarrijiet u kummenti li qrajna fil-gazzetti Maltin f’dawn il-jiem! Hemm min ma jitlifx opportunità biex jipprova jerġa’ jqajjem l-ispirtu ta’ kon­-frontazzjoni u ta’ gwerra qad­-­disa ta’ żminijiet li biex xi darba nifhmuhom neħtieġu kuraġġ u maturità intellettwali kbar.